Гуттаперча, силерлер, латералды және вертикалды конденсация, сапа критерийлері, ретрит
АХЖ-10: K04.0
Обтурация талаптары
Обтурация (тамыр өзегін пломбалау) — эндодонтиялық ем кезеңінің соңғы сатысы. Мақсат: арна сағасынан апикалды тарылуға (minor foramen) дейін герметикалық үш өлшемді пломба жасау. Толық емес обтурация бактерияларға кеңістік қалдырады → емнің сәтсіздікке ұшырау қаупі.
Рентген арқылы сапа критерийлері: 1) пломба рентгенологиялық ұшынан 0.5–2 мм қысқа аяқталады (ESE критерийі), оңтайлысы — апикалды тарылу деңгейінде, ұштан 0.5–1.0 мм; апекстен шықпайды және 2 мм-ден артық коронарлы аяқталмайды. Рентгенограммада дәл ұшқа дейін жеткен пломба эталон емес: апикалды тарылу одан бұрын орналасады, сондықтан мұндай пломба әдетте одан өтіп кетеді; 2) біркелкі рентгеноконтрастты тығыздық, ағарған аймақтарсыз; 3) пломба арнаның пішіні мен иілістерін қайталайды.
Пломба ұзындығы: Апекстен 0.5–1.0 мм — minor foramen деңгейі
Underfill: ≤ 2 мм апекстен — инфекция рецидиві қаупі
Overfill: Қарсы көрсетілген — периодонт химиялық күйіп, ауырсыну
Obtura III температурасы: 160–200°C — термопластикалық гуттаперча
Гуттаперча: қасиеттері және түрлері
Гуттаперча — XIX ғасырдың аяғынан бергі эндодонтиядағы негізгі обтурациялық материал. Palaquium gutta ағашының шырынынан алынады. Химиялық құрамы: полиизопрен (транс-конфигурация). Биоүйлесімді, рентгеноконтрастты (құрамында мырыш оксиді мен барий сульфаты бар), қайта емдеу кезінде оңай алынады.
Alpha Альфа-гуттаперча (α-фаза) — Термопластикалық форма: қыздырғанда жұмсарып, ағымды болады. Жылы вертикалды конденсация жүйелерінде (Obtura, Thermafil) қолданылады. Суыған кезде анатомиялық күрделі аймақтарды тығыз толтыруды қамтамасыз етеді.
Beta Бета-гуттаперча (β-фаза) — Бөлме температурасындағы стандартты форма — қатты штифттер (стандартты және конустық). Суық латералды конденсация әдісінде қолданылады. Қыздырғанда альфа-фазаға қарағанда ағымдылығы төмен.
Конустылық Конустық штифттер — ISO конустылығы .02: стандартты қол файлдары үшін. .04/.06: NiTi жүйелері үшін (ProTaper F1–F3, WaveOne Primary). Мастер-штифт MAF конустылығы мен өлшеміне дәл сәйкес болуы тиіс.
Силерлер/Тамыр цементтері
AH Plus AH Plus (эпоксидті, Dentsply) — Силерлердің алтын стандарты. Негізі — амин-катализаторы бар эпоксидті шайыр. Тіндерде аз ериді (90 күннен кейін <3%). Дентин түтікшелеріне еніп, гуттаперчамен монолитті байланыс түзеді. Биоүйлесімді. Полимерленгенде сәл кеңейіп, гуттаперчаның шөгуін өтейді.
Pulp Canal Sealer Pulp Canal Sealer (МОЭ негізінде) — Рентгенконтрасттығы үшін аздап күміс қосылған мырыш оксиді-эвгенол цементі. Рентгенконтрасттығы жақсы. Тін сұйықтықтарында баяу, бірақ біртіндеп ериді. Артық шыққанда эвгенолдың периапикалды тіндерге тітіркендіргіш әсері белгілі. Эвгенолға аллергия болуы мүмкін болса, қолданбау керек.
BC Sealer Endosequence BC Sealer (МТА/биокерамика) — Дикальций силикаты негізіндегі гидрофильді биокерамикалық силер. Арнада ылғал болғанда қатаяды — арнаны толық кептіру қажет емес. Қатаю кезінде гидроксиапатит түзеді → дентинмен биобелсенді байланыс. pH 12.8 (бактерияға қарсы әсер). Шөгуі аз. Ретрит кезінде алу қиынырақ.
Resilon Resilon (синтетикалық полимер) — Поликапролактон негізіндегі гуттаперчаның синтетикалық баламасы. Теорияда адгезивті праймер (Epiphany) арқылы дентинге жабысуы жақсырақ. Іс жүзінде гуттаперча + AH Plus үйлесімінен артықшылығы дәлелденбеді, сондықтан шектеулі қолданылады.
Латералды конденсация (суық әдіс)
Мастер-штифтті таңдау — MAF өлшемі мен конустылығына сәйкес мастер-штифт таңдаңыз. Тактилді тест: штифт жұмыс ұзындығына дейін кіріп, шығарғанда апикалды үштен «ұстау» (tug-back) сезімі болуы тиіс. (Конустылығы сәйкес ISO гуттаперча штифті) (1–2 мин)
Силер жағу — AH Plus жұқа қабатын арна қабырғаларына жағыңыз (силер жағылған мастер-штифтпен немесе спредермен). Силерді апекстен сағаға қарай таратыңыз. (AH Plus силері, мастер-штифт) (1–2 мин)
Мастер-штифтті кіргізу — Силермен майланған мастер-штифтті жұмыс ұзындығына дейін кіргізіңіз. Конденсация алдында рентген арқылы бекітіңіз. (Силермен майланған мастер-штифт) (1 мин)
Спредермен латералды конденсация — Саусақ спредерін мастер-штифт жанына кіргізіп, жұмыс ұзындығынан 1–2 мм жоғары тереңдетіңіз. Қосымша штифт кіргізіңіз. 3–5 рет қайталаңыз. (Саусақ спредері, қосымша штифттер) (3–5 мин)
Кесу және бақылау — Қыздырылған аспаппен сағасы деңгейінде кесіңіз. Рентгенологиялық бақылау. (Қыздырғыш, плаггер) (2 мин)
| Параметр | Латералды конденсация | Вертикалды (жылы) конденсация |
|---|---|---|
| Температура | Бөлме температурасы (суық әдіс) | 160–200°C (жылы әдіс) |
| Қызып кету қаупі | Жоқ | Болуы мүмкін (System B, Obtura) |
| Анатомияны толтыру | Орташа | Өте жақсы (тармақтар, истмустар) |
| Бос кеңістіктер болу ықтималдығы | Жоғарырақ | Төменірек |
| Құны | Төмен | Жоғары (жабдық) |
| Техниканың күрделілігі | Төмен | Жоғары |
Вертикалды (жылы) конденсация — Шилдер техникасы
Жылы вертикалды конденсация (Schilder, 1967) — тамыр арналары жүйесін үш өлшемді толтыруды қамтамасыз ететін қыздырылған гуттаперчамен обтурациялау әдісі. Жұмсарған гуттаперча толқыны плаггерлермен апекске қарай жылжып, анатомиялық тармақтар мен бүйірлік арналарды толтырады.
Down-pack (System B) — System B: 200°C-ге дейін қыздырылған плаггер апикалды конденсирлейді. Жұмыс ұзындығынан 5–7 мм жоғары дейін. Апикалды гуттаперча «тығыны» жасалады. (System B Heat Source, плаггерлер) (2–3 мин)
Backfill (Obtura III) — Obtura III: 160–200°C-де қыздырылған гуттаперчаны шприц арқылы коронарлы үштен енгізеді. Суық плаггермен қабаттап конденсирленеді. (Obtura III, суық плаггер) (3–5 мин)
Thermafil — Бір сатылы техника: нитинол тасымалдаушыдағы гуттаперча пеште (10 сек) қыздырылады → жұмыс ұзындығына дейін енгізіледі. Тасымалдаушы арнада қалады — ретритті қиындатады. (Thermafil тасымалдаушысы, верификатор) (2–3 мин/арна)
Эндодонтиялық ретрит
Ретрит (retreatment) бастапқы эндодонтиялық ем сәтсіз болғанда көрсетіледі. Сәтсіздік дегеніміз — периапикалды ошақтың сақталуы немесе үлкеюі, жаңа патологияның пайда болуы немесе клиникалық симптомдардың сақталуы.
Ретритке көрсеткіштер — 4 жыл бақылаудан кейін периапикалды ошақ кішірейместен тұрады; жаңа ошақ пайда болады; ауырсыну немесе жыланкөзі сақталады; рентгенологиялық қанағаттанарлықсыз пломба (underfill, бос кеңістіктер, өткізіп алынған арна).
Гуттаперчаны алу: қол аспаптары — Hedstrom-файлдар еріткіштермен бірге (хлороформ, эвкалиптол, апикаль). Еріткіш сағаға тамшылатып жағылады → гуттаперчаны жұмсартады → Hedstrom енгізіліп, айналдырылып, материалды қармайды. Хлороформ ең тиімді, бірақ ықтимал уытты.
Гуттаперчаны алу: ротациялық аспаптар — Кері кесу қыры бар арнайы ретрит-файлдар (ProTaper Retreatment D1–D3, Mtwo R) + еріткіш. Hedstrom-мен қолмен жұмыс істегенге қарағанда тезірек және болжамдырақ.
Күміс штифттерді алу — Ескірген материал, қайта емдеу кезінде кейде кездеседі. Ультрадыбыстық қондырмалар цементтік бекітуді бұзады. Stieglitz тамыр қысқыштары немесе арнайы экстракторлар. Штифт бөлшектенсе, алу қиын.
Обтурация сапасын рентгенологиялық бақылау
| Критерий | Оңтайлы | Жол берілетін | Жол берілмейтін |
|---|---|---|---|
| Пломба ұзындығы | R-ұшынан 0.5–1.0 мм (апикалды тарылу) | 1.0–2.0 мм | Апекстен шығады немесе >2 мм |
| Тығыздық | Тегіс, бос кеңістіксіз | Жалғыз нүктелік ашық жер | Көптеген бос кеңістіктер |
| Пішін | Арна анатомиясын қайталайды | Аздаған ауытқу | Транспортация, сатылама |
| Арналар саны | Барлық арналар пломбаланған | — | Арна өткізіп алынған (әсіресе 16 тістің MB2 арнасы) |
Негізгі терминдер
Материалдар: Гуттаперча, AH Plus, BC Sealer, Thermafil
Техникалар: Латералды конденсация, System B, Obtura III, Down-pack/Backfill
Ретрит: Hedstrom + хлороформ, ProTaper Retreatment, Ретроградты пломбалау