Нысаналы снимок бойынша тіс патологиясының дифференциалды диагностикасы
АХЖ-10: K02–K04
Рентгенограммадағы кариес
Кариес рентгенограммада тек ≥30–40% минерализацияны жоғалтқанда анықталады. Бастапқы кариес (ақ дақ кезеңі) рентгенологиялық анықталмайды.
Аппроксимальды кариес — интерпроксимальды снимоктың (bitewing) ең жақсы көрсетілімі: байланыс нүктесінен төменде пульпаға қарай негізі бұрылған рентгентөзімді үшбұрышты дефект ретінде көрінеді.
Шайнайтын бет кариесі: Фиссура астындағы қара аймақ — КЛКТ-ға дейін жасырылуы мүмкін
Аппроксимальды: Байланыс жанында қара үшбұрыш — Әдіс: интерпроксимальды снимок (bitewing)
Мойын кариесі: Тіс мойнындағы дефект — ЦЭШ-ды еліктеуі мүмкін
Екінші кариес: Пломба астындағы қара аймақ — Жиі реставрация жиегінен төменде
Кариесте рентгеннің шектеулері:
• Бастапқы кариес (қуысты деминерализация) — анықталмайды
• Жабық фиссуралардағы шайнайтын кариес — КЛКТ қажет
• Реставрация маргинальды жиегі астындағы мойын кариесі — ажырату қиын
• Рентгендегі зақым тереңдігі нақтыдан 20–30% аз
Рентгенограммадағы пульпит
Пульпит — негізінен клиникалық диагноз. Пульпиттің арнайы рентгенологиялық белгілері жоқ. Рентгенограмма қажет: периодонтитті жоққа шығаруға, кариестің пульпаға қатынасын бағалауға, дентикльдерді анықтауға.
| Белгі | Мәні | Жиілігі |
|---|---|---|
| Дентикльдер (пульпалық тастар) | Пульпадағы дөңгелек рентгенконтрасты көлеңкелер | Жиі |
| Пульпа жанындағы кариозды қуыс | Пульпадан ≤0.5 мм қара дефект | Терең кариесте жиі |
| Периапикальды ошақ жоқ | Периодонт сақталған — пульпит периодонтитке өтпеген | Пульпитте норма |
| Пульпаның кальцификациясы | Пульпалық камерадағы ақшыл көлеңке | Созылмалы пульпитте |
Негізгі ереже: Пульпит = клиникалық диагноз — Рентген — қосымша, негіз емес
Ошақ жоқ = периодонтит жоқ: Деструкциясыз пульпит — Ошақ → созылмалы периодонтит
Рентгенограммадағы периодонтит
Апикальды периодонтит нысан мен кезеңге байланысты рентгенологиялық белгілерге ие. Жедел апикальды периодонтит ерте кезеңде рентгенологиялық өзгеріс бермеуі мүмкін.
Жедел (ерте кезең): Өзгеріс жоқ немесе ПДС кеңеюі — Белгілер рентгеннен 2–3 апта бұрын
Созылмалы гранулематозды: Склеротикалық жиекті нақты ошақ, көбіне 5–10 мм-ге дейін — Апикальды гранулема
Радикулярлы киста: Ошақ көбіне >10 мм, кортикализацияланған жиектер — Растау: КЛКТ + гистология
Конденсирлеуші остеит: Апекс жанындағы рентгенконтрасты жолақ — Сүйектің гиперпластикалық реакциясы
PAI (Periapical Index) — периапикальды ошақты бағалау:
• PAI 1: норма, өзгеріс жоқ
• PAI 2: ПДС-тің елеусіз кеңеюі
• PAI 3: нақты емес шекаралы орташа ошақ
• PAI 4: айналасын реакциялы үлкен ошақ (кортикал жоғалуы)
• PAI 5: таралуымен ауыр деструкция
Рентгенограмма бойынша дифференциалды диагностика
Кейбір жағдайлардың рентгенологиялық суреттері ұқсас. Ажырату рентген мен клиникалық деректерді біріктіруді талап етеді.
| Жағдай | Рентгенбелгі | Клиника |
|---|---|---|
| Апикальды гранулема | Нақты, склеротикалық жиек, көбіне 5–10 мм-ге дейін | Тіршіліксіз тіс, белгісіз немесе сыздайды |
| Радикулярлы киста | Көбіне >10 мм, кортикализацияланған | Тіршіліксіз, баяу өсу |
| Жедел периодонтит | ПДС диффузды кеңеюі, нақты ошақ жоқ | Перкуссияда ауырсыну, ісік |
| Ментальды тесік | Т/ж премолярларда нақты овальды | ЭОД: тіс тіршілікті, бұрышты снимокта жылжиды |
| Конденсирлеуші остеит | Апекс жанындағы рентгенконтрасты аймақ | Созылмалы пульпиті бар тіршілікті тіс |
Нысаналы снимок орнына КЛКТ қашан қажет
Нысаналы снимок — көп жағдайда бірінші таңдау. КЛКТ стандартты әдістермен диагностикалық ақпарат алу мүмкін болмаса ғана көрсетіледі.
Эндодонтия мен диагностикадағы КЛКТ көрсетілімдері:
• Өзек саны мен конфигурациясын анықтау (MB2, С-тәрізді)
• Тамырдың тік сынуы — рентгенде диагностика нақты емес
• Аспап сынығын анықтау
• Үлкен периапикальды ошақ — гранулема/кистаны ажырату
• Имплантация жоспарлау (төм. жақ өзегіне дейінгі қашықтық)
• Тамыр резорбциясы — ішкі vs сыртқы
ALARA: Ақпарат үшін минималды доза — КЛКТ: 0.04–0.1+ мЗв, нысаналы снимок: 0.005 мЗв
КЛКТ — скрининг емес: Тек нақты көрсетілімде — Доза стандартты снимоктан жоғары