Курсқа оралу

Алдын ала қарау — тек оқу

Жедел және созылмалы пульпит: жіктелуі, клиникалық көрінісі, диагностикасы

Тіс пульпасының қабынуы: жедел және созылмалы түрлері

АХЖ-10: K04.0

Анықтама

Пульпит — инфекциялық, механикалық, химиялық немесе физикалық тітіркендіргіштердің әсерінен пайда болатын тіс пульпасының қабынуы. Пульпа — пульпарлы камераны және тамыр өзектерін толтыратын борпылдақ дәнекер тін, қан тамырларын, нервтерді және одонтобласт жасушаларын қамтиды.

ДДҰ деректері бойынша пульпит стоматологқа жүгінудің екінші жиі себебі болып табылады. Жағдайлардың 92–95%-да этиологиялық фактор кариозды қуыс арқылы микробтың енуі болып табылады.

  • АХЖ-10 коды: K04.0 — Пульпит

  • ЭОД нормасы: 2–6 мкА — Пульпа сау

  • ЭОД жедел: 15–35 мкА — Жедел пульпит

  • ЭОД созылмалы: 40–80 мкА — Созылмалы пульпит

  • ЭОД некроз: >100 мкА — Пульпа өлімі / периодонтит

  • Термотест (+): >30 сек — Пульпит (тітіркендіргіш жойылғаннан кейінгі ауырсыну)

Жіктеу

Қазақстанда ҚР ДСМ «Пульпит» клиникалық хаттамасы (2015) ММСИ (1989) жіктемесін қолданады. Оның барлық түрі АХЖ-10 бойынша бір K04.0 кодымен белгіленеді; K04.01 сияқты бөлшек кодтар АХЖ-10-ның стоматологиялық бейімделуіне (АХЖ-С) жатады және хаттамада қолданылмайды.

  • K04.0 Жедел ошақты (жартылай) пульпит — Қабыну бір пульпа мүйізімен шектеледі. Ауырсыну жедел, ұстамалы, жиі суықтан, 10–30 мин созылады. Пациент тісті нақты көрсете алады.

  • K04.0 Жедел жалпы (диффузды) пульпит — Қабыну бүкіл пульпаны қамтиды. Өздігінен пайда болатын ауырсыну үштік нерв тармақтары бойымен таралады. Пациент ауырсынуды локализациялай алмайды. Ыстықтан ауырсыну күшейеді — суық уақытша тыныштатады.

  • K04.0 Жедел іріңді пульпит — Пульпаның іріңді қабынуы. Күшті, солқылдақ ауырсыну, үзілістері жоқтың қасы, үштік нерв тармақтары бойымен таралады. Ыстық ауырсынуды күшейтеді, суық уақытша басады. Перкуссия әлсіз ауырсынулы болуы мүмкін.

  • K04.0 Созылмалы фиброзды пульпит — Ең жиі кездесетін түрі. Шағым болмауы мүмкін. Температуралық тітіркендіргіштерден жеңіл ауырсыну, тітіркендіргіш жойылғаннан кейін өтеді. ЭОД 40–60 мкА. Рентгенде — периодонталды саңылаудың шамалы кеңеюі.

  • K04.0 Созылмалы гангренозды пульпит — Пульпаның бір бөлігінің немесе толық некрозы. Ауыздан өзіне тән шіріген иіс. Ыстықтан ауырсыну. ЭОД 60–90 мкА. Арна сағаларын зондтау ауырсынулы.

  • K04.0 Созылмалы гипертрофиялық пульпит — Пульпаның кариозды қуысқа полип түрінде өсуі. Кариозды қуыс пульпа камерасымен кең жалғасқан жас науқастарда кездеседі. Зондтағанда қанайды.

  • K04.0 Созылмалы пульпиттің асқынуы (фиброзды немесе гангренозды) — Созылмалы қабынудың асқынуы. Клиникасы жедел пульпитке ұқсайды, бірақ анамнезде ремиссия кезеңдері бар. Пульпа ішінара некрозданған. ЭОД 50–80 мкА.

Терең кариесі бар үлкен азу тістің кесіндісіндегі пульпит түрлері (сызба): 1 — жедел ошақты: қабыну пульпаның бір мүйізінде; 2 — жедел диффузды: бүкіл пульпа қабынған; 3 — жедел іріңді: тәждік пульпадағы іріңдік; 4 — созылмалы фиброзды: пульпа талшықты тінмен алмасады; 5 — созылмалы гангренозды: тәждік пульпа ыдыраған, қуыс пульпа камерасымен жалғасады; 6 — созылмалы гипертрофиялық: пульпа «полипі» кариозды қуысты толтырады
Терең кариесі бар үлкен азу тістің кесіндісіндегі пульпит түрлері (сызба): 1 — жедел ошақты: қабыну пульпаның бір мүйізінде; 2 — жедел диффузды: бүкіл пульпа қабынған; 3 — жедел іріңді: тәждік пульпадағы іріңдік; 4 — созылмалы фиброзды: пульпа талшықты тінмен алмасады; 5 — созылмалы гангренозды: тәждік пульпа ыдыраған, қуыс пульпа камерасымен жалғасады; 6 — созылмалы гипертрофиялық: пульпа «полипі» кариозды қуысты толтырады © VARGATES Medical — VARGATES DentAssistant
Созылмалы гипертрофиялық пульпит: өскен пульпа тіні («полип») төменгі үлкен азу тістің кариозды қуысынан шығып тұр, қуыс қабырғаларында — жұмсарған қоңыр дентин
Созылмалы гипертрофиялық пульпит: өскен пульпа тіні («полип») төменгі үлкен азу тістің кариозды қуысынан шығып тұр, қуыс қабырғаларында — жұмсарған қоңыр дентин Суретті нейрожелі жасаған. © VARGATES Medical — VARGATES DentAssistant

Жедел пульпиттің клиникасы

  • Өздігінен пайда болатын ауырсыну — Көрінетін себепсіз пайда болады, әсіресе түнде. Түнгі ауырсыну — жедел пульпитке тән белгі (бірақ патогномоникалық емес: периодонтитте де болады).

  • Ұстамалы сипаттағы ауырсыну — Ұстама 10–30 мин (ошақты) немесе бірнеше сағат (диффузды) созылады, ауырсынусыз аралықтар ауру үдеген сайын қысқарады.

  • Ауырсынудың таралуы — Диффузды пульпитте ауырсыну үштік нерв тармақтары бойымен таралады: самайға, құлаққа, шүйдеге, антагонист тістерге.

  • Диффузды пульпитте ыстықтан күшею — Ыстық экссудатты кеңейтеді және жабық қуыстағы қысымды арттырады. Суық уақытша жеңілдік береді.

  • Ошақты пульпитте суықтан ұзаққа созылатын ауырсыну — Суықтан ауырсыну 30 секундтан астам созылады — кариестен айырмашылығы (<30 сек).

Диагностика әдістері

ӘдісБелгіЕскерту
ЗондтауПульпа мүйізіне проекцияда ауырсынулы (ошақты) немесе бүкіл түбі бойынша (диффузды)Пульпамен байланысты анықтайды
Суықпен термодиагностикаТітіркендіргіш жойылғаннан кейін >30 сек ауырсынуНорма: ауырсыну 10–20 сек ішінде өтеді
Ыстықпен термодиагностикаДиффузды кезде күшті ауырсыну; созылмалы гангренозды кезде ыстықтан баяу басылатын сыздаған ауырсынуЫстық — экссудат кеңейеді
ПеркуссияАуырсынусыз немесе диффузды кезде жеңіл ауырсынулыПеркуссиядан күшті ауырсыну → периодонтит
ЭОДЖедел: 15–35 мкА; созылмалы: 40–80 мкАНорма 2–6 мкА; >100 мкА — некроз
РентгенографияКариозды қуыс, кейде созылмалы кезде периодонталды саңылаудың кеңеюіЖедел кезде периапексте өзгеріс жоқ

Дифференциалды диагностика

Жедел пульпит, дентин кариесі және жедел периодонтиттің дифференциалды диагностикасы
БелгіЖедел пульпитДентин кариесіЖедел периодонтит
Өздігінен пайда болатын ауырсынуИә, ұстамалыЖоқИә, тұрақты күшейетін
Суықтан ауырсыну>30 сек<30 секЖоқ немесе жеңіл
Ыстықтан ауырсынуКүшейеді (диффузды)ОрташаЖоқ немесе күшейеді
ПеркуссияА/с немесе жеңіл +А/сКүшті ауырсынулы
ЭОД15–35 мкА2–6 мкА>100 мкА
Түнгі ауырсынуИәЖоқИә, тұрақты

Ем қағидаттары

  1. Биологиялық әдіс — Пульпа тіршілігін сақтау. Қайтымды түрлерде (гиперемия, жас науқастарда жедел ошақты) қолданылады. Ca(OH)₂ бар төсем қою, герметизация. (Кальций-гидроксидті төсем)

  2. Витальды ампутация — Тірі тамыр пульпасын сақтап, тәждік және сағалық пульпаны алу. ҚР ДСМ хаттамасы бойынша — жедел ошақты пульпитте, пульпа кездейсоқ ашылғанда және тамырлары қалыптаспаған тістерде; көп тамырлы тістерде қолданылады. (Кальций бар паста (Ca(OH)₂) немесе МТА)

  3. Витальды экстирпация — Анестезиямен барлық пульпаны бір келуде алып тастау. Жедел диффузды және созылмалы пульпит түрлерінің стандартты әдісі. Арналарды толық аспаппен және дәрілік өңдеп, содан кейін обтурациялау. (Пульпэкстрактор, файлдар, гуттаперча)

  4. Девитальды экстирпация — Күшәнсіз девитализациялаушы паста қою → пульпа некрозы → келесі келуде пульпаны алу. ҚР ДСМ хаттамасы әдісті пульпиттің барлық түрінде және жергілікті анестетиктерді көтере алмағанда қарастырады. Күшән пасталары хаттамаға кірмейді. (Параформальдегид негізіндегі күшәнсіз паста) (2 келу)

  5. Девитальды ампутация — Девитализациядан кейін тәждік және сағалық пульпаны алады, тамыр пульпасын резорцин-формалин қоспасымен сіңдіріп, өзектерде қалдырады. ҚР ДСМ хаттамасы бойынша — өзектер өтпейтін болса, анестетиктерді көтере алмағанда, жалпы жағдай ауыр болғанда. (Күшәнсіз паста, резорцин-формалин қоспасы) (3 келу)