Тіс пульпасының қабынуы: жедел және созылмалы түрлері
АХЖ-10: K04.0
Анықтама
Пульпит — инфекциялық, механикалық, химиялық немесе физикалық тітіркендіргіштердің әсерінен пайда болатын тіс пульпасының қабынуы. Пульпа — пульпарлы камераны және тамыр өзектерін толтыратын борпылдақ дәнекер тін, қан тамырларын, нервтерді және одонтобласт жасушаларын қамтиды.
ДДҰ деректері бойынша пульпит стоматологқа жүгінудің екінші жиі себебі болып табылады. Жағдайлардың 92–95%-да этиологиялық фактор кариозды қуыс арқылы микробтың енуі болып табылады.
АХЖ-10 коды: K04.0 — Пульпит
ЭОД нормасы: 2–6 мкА — Пульпа сау
ЭОД жедел: 15–35 мкА — Жедел пульпит
ЭОД созылмалы: 40–80 мкА — Созылмалы пульпит
ЭОД некроз: >100 мкА — Пульпа өлімі / периодонтит
Термотест (+): >30 сек — Пульпит (тітіркендіргіш жойылғаннан кейінгі ауырсыну)
Жіктеу
Қазақстанда ҚР ДСМ «Пульпит» клиникалық хаттамасы (2015) ММСИ (1989) жіктемесін қолданады. Оның барлық түрі АХЖ-10 бойынша бір K04.0 кодымен белгіленеді; K04.01 сияқты бөлшек кодтар АХЖ-10-ның стоматологиялық бейімделуіне (АХЖ-С) жатады және хаттамада қолданылмайды.
K04.0 Жедел ошақты (жартылай) пульпит — Қабыну бір пульпа мүйізімен шектеледі. Ауырсыну жедел, ұстамалы, жиі суықтан, 10–30 мин созылады. Пациент тісті нақты көрсете алады.
K04.0 Жедел жалпы (диффузды) пульпит — Қабыну бүкіл пульпаны қамтиды. Өздігінен пайда болатын ауырсыну үштік нерв тармақтары бойымен таралады. Пациент ауырсынуды локализациялай алмайды. Ыстықтан ауырсыну күшейеді — суық уақытша тыныштатады.
K04.0 Жедел іріңді пульпит — Пульпаның іріңді қабынуы. Күшті, солқылдақ ауырсыну, үзілістері жоқтың қасы, үштік нерв тармақтары бойымен таралады. Ыстық ауырсынуды күшейтеді, суық уақытша басады. Перкуссия әлсіз ауырсынулы болуы мүмкін.
K04.0 Созылмалы фиброзды пульпит — Ең жиі кездесетін түрі. Шағым болмауы мүмкін. Температуралық тітіркендіргіштерден жеңіл ауырсыну, тітіркендіргіш жойылғаннан кейін өтеді. ЭОД 40–60 мкА. Рентгенде — периодонталды саңылаудың шамалы кеңеюі.
K04.0 Созылмалы гангренозды пульпит — Пульпаның бір бөлігінің немесе толық некрозы. Ауыздан өзіне тән шіріген иіс. Ыстықтан ауырсыну. ЭОД 60–90 мкА. Арна сағаларын зондтау ауырсынулы.
K04.0 Созылмалы гипертрофиялық пульпит — Пульпаның кариозды қуысқа полип түрінде өсуі. Кариозды қуыс пульпа камерасымен кең жалғасқан жас науқастарда кездеседі. Зондтағанда қанайды.
K04.0 Созылмалы пульпиттің асқынуы (фиброзды немесе гангренозды) — Созылмалы қабынудың асқынуы. Клиникасы жедел пульпитке ұқсайды, бірақ анамнезде ремиссия кезеңдері бар. Пульпа ішінара некрозданған. ЭОД 50–80 мкА.


Жедел пульпиттің клиникасы
Өздігінен пайда болатын ауырсыну — Көрінетін себепсіз пайда болады, әсіресе түнде. Түнгі ауырсыну — жедел пульпитке тән белгі (бірақ патогномоникалық емес: периодонтитте де болады).
Ұстамалы сипаттағы ауырсыну — Ұстама 10–30 мин (ошақты) немесе бірнеше сағат (диффузды) созылады, ауырсынусыз аралықтар ауру үдеген сайын қысқарады.
Ауырсынудың таралуы — Диффузды пульпитте ауырсыну үштік нерв тармақтары бойымен таралады: самайға, құлаққа, шүйдеге, антагонист тістерге.
Диффузды пульпитте ыстықтан күшею — Ыстық экссудатты кеңейтеді және жабық қуыстағы қысымды арттырады. Суық уақытша жеңілдік береді.
Ошақты пульпитте суықтан ұзаққа созылатын ауырсыну — Суықтан ауырсыну 30 секундтан астам созылады — кариестен айырмашылығы (<30 сек).
Диагностика әдістері
| Әдіс | Белгі | Ескерту |
|---|---|---|
| Зондтау | Пульпа мүйізіне проекцияда ауырсынулы (ошақты) немесе бүкіл түбі бойынша (диффузды) | Пульпамен байланысты анықтайды |
| Суықпен термодиагностика | Тітіркендіргіш жойылғаннан кейін >30 сек ауырсыну | Норма: ауырсыну 10–20 сек ішінде өтеді |
| Ыстықпен термодиагностика | Диффузды кезде күшті ауырсыну; созылмалы гангренозды кезде ыстықтан баяу басылатын сыздаған ауырсыну | Ыстық — экссудат кеңейеді |
| Перкуссия | Ауырсынусыз немесе диффузды кезде жеңіл ауырсынулы | Перкуссиядан күшті ауырсыну → периодонтит |
| ЭОД | Жедел: 15–35 мкА; созылмалы: 40–80 мкА | Норма 2–6 мкА; >100 мкА — некроз |
| Рентгенография | Кариозды қуыс, кейде созылмалы кезде периодонталды саңылаудың кеңеюі | Жедел кезде периапексте өзгеріс жоқ |
Дифференциалды диагностика
| Белгі | Жедел пульпит | Дентин кариесі | Жедел периодонтит |
|---|---|---|---|
| Өздігінен пайда болатын ауырсыну | Иә, ұстамалы | Жоқ | Иә, тұрақты күшейетін |
| Суықтан ауырсыну | >30 сек | <30 сек | Жоқ немесе жеңіл |
| Ыстықтан ауырсыну | Күшейеді (диффузды) | Орташа | Жоқ немесе күшейеді |
| Перкуссия | А/с немесе жеңіл + | А/с | Күшті ауырсынулы |
| ЭОД | 15–35 мкА | 2–6 мкА | >100 мкА |
| Түнгі ауырсыну | Иә | Жоқ | Иә, тұрақты |
Ем қағидаттары
Биологиялық әдіс — Пульпа тіршілігін сақтау. Қайтымды түрлерде (гиперемия, жас науқастарда жедел ошақты) қолданылады. Ca(OH)₂ бар төсем қою, герметизация. (Кальций-гидроксидті төсем)
Витальды ампутация — Тірі тамыр пульпасын сақтап, тәждік және сағалық пульпаны алу. ҚР ДСМ хаттамасы бойынша — жедел ошақты пульпитте, пульпа кездейсоқ ашылғанда және тамырлары қалыптаспаған тістерде; көп тамырлы тістерде қолданылады. (Кальций бар паста (Ca(OH)₂) немесе МТА)
Витальды экстирпация — Анестезиямен барлық пульпаны бір келуде алып тастау. Жедел диффузды және созылмалы пульпит түрлерінің стандартты әдісі. Арналарды толық аспаппен және дәрілік өңдеп, содан кейін обтурациялау. (Пульпэкстрактор, файлдар, гуттаперча)
Девитальды экстирпация — Күшәнсіз девитализациялаушы паста қою → пульпа некрозы → келесі келуде пульпаны алу. ҚР ДСМ хаттамасы әдісті пульпиттің барлық түрінде және жергілікті анестетиктерді көтере алмағанда қарастырады. Күшән пасталары хаттамаға кірмейді. (Параформальдегид негізіндегі күшәнсіз паста) (2 келу)
Девитальды ампутация — Девитализациядан кейін тәждік және сағалық пульпаны алады, тамыр пульпасын резорцин-формалин қоспасымен сіңдіріп, өзектерде қалдырады. ҚР ДСМ хаттамасы бойынша — өзектер өтпейтін болса, анестетиктерді көтере алмағанда, жалпы жағдай ауыр болғанда. (Күшәнсіз паста, резорцин-формалин қоспасы) (3 келу)